6 lipca 1830 roku

06.07.201013:24

Przez pierwsze trzydzieści lat swojego istnienia podstawą rozwoju miasta było hutnictwo, przetwórstwo żelaza i produkcja narzędzi. Wyczerpanie zasobów rud żelaza wymusiło od właścicieli Tomaszowa konieczność szukania nowej drogi rozwoju osady. Antoni hr. Ostrowski postanowił rozwinąć tutaj przemysł włókienniczy. Nastąpił szybki rozwój Tomaszowa, który już w 1824 r. otrzymał prawa osady fabrycznej. Od 1828 roku Antonii Ostrowski rozpoczął intensywne starania o nadanie osadzie praw miejskich. 6 lipca 1830 roku, postanowieniem Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego Tomaszów uzyskał prawa miejskie, przysługujące miastom prywatnym. Akt erekcyjny zatwierdził m.in. nazwę miasta Tomaszów Mazowiecki, określił jego granice, zapewnił dochody kasie miejskiej. W ówczesnych granicach miasta znalazły się: dawna osada Precz Bieda, dzielnica położona po lewej stronie rzeki Wolbórki, dwie dzielnice prawobrzeżne, tereny browaru i gorzelni. Łącznie obszar miasta w roku 1830 zajmował około 280 ha. Liczył wówczas 5 tysięcy mieszkańców i ponad 300 domów. Uroczysta ceremonia ogłoszenia Tomaszowa miastem odbyła się 8 września 1830 roku. Uformowana procesja skierowała się do pałacu, gdzie komisarz obwodu rawskiego Józef Heymas występujący w asyście czterech burmistrzów sąsiednich miast przedstawił starania Antoniego Ostrowskiego o uzyskanie praw miejskich dla Tomaszowa. Następnie po polsku i niemiecku został odczytany dokument praw miejskich. Po czym komisarz w imieniu rządu ogłosił Tomaszów miastem i od burmistrza Antoniego Wrońskiego i ławników odebrał przysięgę. Dla uczczenia tego doniosłego wydarzenia odbyła się uroczysta msza dziękczynna oraz został oddany przez wojsko salut armatni. Następnie burmistrz z trębaczami na rynkach i ważniejszych ulicach ogłaszał mieszkańcom o wyniesieniu Tomaszowa do rzędu miast. O trzeciej po południu rozpoczął się uroczysty obiad, w którym wzięli udział przybyli z Warszawy urzędnicy. Wieczorem Szymon Olszewski – pełniący w zastępstwie przebywającego za granicą hrabiego Ostrowskiego rolę gospodarza – urządził wielka zabawę z iluminacjami.
Akt nadania Tomaszowowi praw miejskich nie wyróżniał się niczym szczególnym spośród pozostałych tego typu aktów, które uzyskały w tym czasie prywatne ośrodki fabryczne. Powstałe właśnie miasto otrzymało prawo urządzania w ciągu roku 12 jarmarków, w tym dwa główne trwające 3 dni. Dziedzic uzyskał prawo przedstawienia dwóch kandydatów na urząd burmistrza. Pierwszym burmistrzem Tomaszowa Mazowieckiego został Antoni Wroński, pochodzący ze wsi Rącznice (woj. Poznańskie). Przez 28 lat pracował on jako nauczyciel w szkołach elementarnych, m.in. pełnił funkcję kierownika szkoły w pobliskiej Lubochni.
 

(na podstawie publikacji „Dwa wieki Tomaszowa Mazowieckiego. Zarys dziejów miasta 1788-1990”, Jan Góral, Ryszard Kotewicz, Tomaszów Maz. 1992 r.)

Pocztówki dawnego Tomaszowa z kolekcji Tadeusza Zarębskiego i Grzegorza Węglarskiego.