W 1914 r. wybuchła I wojna światowa. Przyniosła ona wiele niekorzystnych zmian dla Tomaszowa. Chociaż miasto zbytnio nie ucierpiało w wyniku działań wojennych, bardzo szybko dały o sobie znać inne negatywne zjawiska. Tomaszów Mazowiecki znalazł się w strefie zajętej przez wojska niemieckie. Nowy okupant rozpoczął rabunkową gospodarkę. Wywieziono z miasta wszystkie nowoczesne urządzenia przemysłowe, a także zapasy surowców. Spowodowało to unieruchomienie zakładów i olbrzymie bezrobocie, a z nim głód. Nastąpił gwałtowny spadek liczby ludności. Jedynymi pozytywnymi wydarzeniami w tym czasie było znaczne zwiększenie obszaru miasta w 1915 r. i rozbudowa polskiej oświaty.
W ostatnim okresie I wojny światowej nastąpił gwałtowny rozwój działalności narodowej. W Tomaszowie powstały ogniwa działających w reszcie kraju organizacji niepodległościowych. Dzięki temu, gdy zakończyła się I wojna światowa, mieszkańcy byli przygotowani do oswobodzenia miasta spod okupacji. W brawurowej akcji oddział Polskiej Organizacji Wojskowej rozbroił niemiecki garnizon i 12 listopada 1918 r. Tomaszów był wolny.
Pierwsze lata niepodległości w Tomaszowie Mazowieckim stały pod znakiem odbudowy jego potencjału gospodarczego z przed I wojny światowej. Wiele zakładów przemysłowych wznowiło produkcję już w 1919 r., ale dopiero pod koniec lat 20-tych XX wieku osiągnięto dawny poziom produkcji. Kolejnym ciosem dla tomaszowskiego przemysłu włókienniczego był wielki kryzys gospodarczy, który rozpoczął się w 1929 r. Ożywienie koniunktury nastąpiło dopiero w drugiej połowie lat 30-tych. W tym okresie zdecydowanie na czoło zakładów przemysłowych w mieście wysunęła się Tomaszowska Fabryka Sztucznego Jedwabiu, zatrudniająca ponad 60% miejscowych robotników. Ze względu na duży popyt na włókna sztuczna, przez cały okres międzywojenny zwiększała ona poziom swojej produkcji. Wśród fabryk przemysłu włókienniczego najlepiej rozwijały się przedsiębiorstwa produkujące dywany.
Tradycyjna dla Tomaszowa Mazowieckiego wytwórczość tkanin wełnianych przeżywała stagnację ze względu na odcięcie od tradycyjnych rynków rosyjskich. Skutkiem rozwoju przemysłu było zwiększenie liczby ludności z 28.285 w 1921 r. do 45.830 w 1938 r. Przemianom tym towarzyszyła zmiana struktury narodowościowej. Znacznie zmalał udział ludności niemieckiej. Zdecydowana przewagę liczebną uzyskała ludność polska, przy zachowaniu znacznego odsetka ludności żydowskiej. Sytuacja społeczno – polityczna w Tomaszowie nie różniła się znacząco od panującej w innych miastach przemysłowych centralnej Polski.
Działały w nim wszystkie większe partie polityczne, wśród nich największe znaczenie miała Polska Partia Socjalistyczna. Władze miasta dużą rolę przywiązywały do rozwoju oświaty. Zbudowano kilka nowych szkół podstawowych. Podłożono podwaliny pod rozwój szkolnictwa zawodowego. Otwarto muzeum. Działały liczne organizacje społeczno – kulturalne.
.gif)
